Anh/chị hãy cho biết vai trò “đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội” của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thể hiện như thế nào trong thực tiễn bối cảnh đại dịch COVID-19 ở nước ta?
Nếu như các bản Hiến pháp (HP) trước đây, vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) vẫn còn mờ nhạt “[…] Cùng nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân […] Nhà nước tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên hoạt động hiệu quả” (Điều 9, HP 1992, sửa đổi bổ sung 2001) thì tại bản HP 2013 đã được coi là một dấu mốc quan trọng để nâng cao vị thế của MTTQVN trong Hệ thống chính trị Việt Nam. Đặc biệt là vai trò: đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội”. Hai vai trò này không những thể hiện được tính dân chủ của thể chế Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN) giai đoạn này mà còn là cơ hội để MTTTQVN thể hiện và khẳng định rõ nét được vai trò của mình trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân mà đậm nét nhất là trong giai đoạn Covid-19 đầy khó khăn và thách thức vừa qua.
Trong ngành Luật Hiến pháp, xét theo góc độ chính trị – pháp lý gắn với mục tiêu và giá trị, Hệ thống chính trị là “một cơ cấu bao gồm nhà nước, các đảng phái, các đoàn thể, các tổ chức chính trị tồn tại và hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật hiện hành, được chế định theo tư tưởng giai cấp cầm quyền, nhằm tác động vào các quá trình kinh tế – xã hội với mục đích duy trì và phát triển chế độ đó”.
Như vậy, MTTQVN là một bộ phận cấu thành nên Hệ thống chính trị Việt Nam và có mối liên hệ mật thiết với các bộ phận khác như Nhà nước, Đảng và các tổ chức chính trị – xã hội khác: Công đoàn Việt Nam, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội nông dân Việt Nam,…
Theo Khoản 1, Điều 9, Hiến pháp 2013, MTTQVN là “tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài”.
Với những tính chất đó, nên Hiến pháp 2013 cũng đã ghi nhận: “MTTQVN là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân”. Đây là những đặc trưng quan trọng để MTTQVN có những vai trò khác với những tổ chức chính trị – xã hội khác bởi MTTQVN được xem như là một “kênh” để thể hiện được tâm tư, nguyện vọng của người dân, tập hợp được số lượng đông đảo và sự đồng thuận của người dân nhất chứ không bó hẹp trong phạm vi của người lao động (Công đoàn Việt Nam) hay chị em phụ nữ (Hội Phụ nữ Việt Nam),…. Cũng chính vì thế, MTTQVN có vai trò rất quan trọng trong hệ thống chính trị để hỗ trợ cho Đảng và Nhà nước thực hiện tốt những nhiệm vụ của mình trong thời kỳ đổi mới.
Cùng với Hiến pháp 2013, tại Điều 3, Luật MTTTQVN năm 2015 cũng một lần nữa khẳng định những vai trò quan trọng của của MTTQVN gồm:
- Tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội.
- Tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.
- Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.
- Tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước.
- Thực hiện giám sát và phản biện xã hội.
- Tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước.
- Thực hiện hoạt động đối ngoại nhân dân.
Như vậy, vai trò của MTTQVN đã được mở rộng hơn so với các bản Hiến pháp trước. Trong đó, vai trò: “đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội” được rất chú ý bởi đây được coi là lần đầu tiên, vai trò là cơ quan đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân được Hiến định vì trước đó chỉ là “chỗ dựa vững chắc của Nhà nước” (Điều 9, HP 1980) hoặc “cùng nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân” (Điều 9, HP1992 sửa đổi bổ sung 2001).
Có sự phát triển và tiến bộ này bởi trong Khoản 1 Điều 2 Hiến pháp 2013 đã khẳng định: “Nhà nước CHXHCNVN là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”. Do đó, nhà nước CHXHCNVN là nhà nước của nhân dân, tính dân chủ ngày càng được khẳng định và nâng cao. Đây là kim chỉ nam để mọi hoạt động của hệ thống chính trị tuân theo. MTTQVN cũng vì đó có thêm những vai trò mới, tham gia sâu, rộng hơn nữa vào các hoạt động chính trị – xã hội và phát huy vai trò của mình trong hệ thống chính trị.
Vai trò này đã được thể hiện rất rõ nét trong đại dịch Covid-19 gần hai năm qua, đặc biệt trong đợt bùng dịch lần thứ 4 từ khoảng đầu năm 2021.
Thứ nhất, Thực hiện chủ trương của Đảng và nhà nước, MTTQVN đã phối hợp, thực hiện và tuyên truyền để xây dựng Quỹ vaccine phòng Covid 19. Cùng với đó thực hiện các cuộc thương thảo, đối ngoại để tiếp cận nguồn vaccine – thực hiện tiêm chủng đại trà miễn phí cho toàn dân. Đây là một việc thực sự rất ý nghĩa để đảm bảo, chăm lo cho sức khỏe đời sống người dân, đảm bảo quyền sống, an toàn, an sinh xã hội cho người dân.
Thứ hai, MTTQVN đã cùng với Liên đoàn lao động Việt nam, Bộ lao động thương binh xã hội thực hiện việc hướng dẫn, hỗ trợ và giám sát việc thực hiện triển khai Nghi quyết 68/NQ-CP ngày 01/7/2021 của Chính phủ về một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19. Góp phần đảm bảo an sinh xã hội và tháo gỡ những khó khăn cho người lao động, doanh nghiệp, mục tiêu giúp khôi phục nền kinh tế trong trạng thái bình thường mới.
Ngoài ra, MTTQVN còn ghi đậm những dấu ấn của mình bằng những hành động thiết thực như: kêu gọi ủng hộ để giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn mắc kẹt trong dịch bệnh; phối hợp với các đơn vị, cơ quan đưa người dân hồi hương an toàn trong đại dịch; kêu gọi chi viện các địa phương chống dịch. Đặc biệt hơn nữa, lần đầu tiên tại Việt Nam tổ chức đại lễ cầu siêu cho các nạn nhân tử vong trong đại dịch Covid-19 lúc 20 giờ ngày 19/11/2021. Hoạt động này nhằm tưởng niệm đồng bào tử vong và tri ân cán bộ, chiến sĩ, các lực lượng đã hy sinh vì dịch bệnh Covid-19; thể hiện sự chia sẻ sâu sắc, động viên của Đảng, Nhà nước, MTTQVN trước những mất mát, đau thương của các gia đình, người thân, lan tỏa tình nhân ái cộng đồng; tiếp tục động viên tinh thần các lực lượng tuyến đầu và nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong phòng chống dịch Covid-19.
Đây là một hành động cực kỳ ý nghĩa, nghĩa tình để cầu siêu cho người đã mất và là “liều thuốc an thần” cho những người còn sống vì dịch bệnh mà họ mất luôn gia đình thậm chí không được nhìn thấy người thân lần cuối.
Những hoạt động trên, không chỉ khẳng định vai trò đại điện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân mà còn khích lệ tinh thần đại đoàn kết, ý chí quật cường của dân tộc và đó cũng chính là một vai trò xuyên suốt, cơ bản của MTTQVN: tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội. Nếu không có sự kịp thời, đúng lúc, không có sự kêu gọi, tuyên truyền mạnh mẽ để tập hợp sức mạnh toàn dân thì rất khó để Việt Nam đạt được quỹ vaccine hơn 8 nghìn tỷ đồng như hiện tại. Cũng rất khó để trong đại dịch, người dân ở bất cứ nơi đâu cũng thấu hiểu được sự vô giá của hai tiếng “đồng bào”.
Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng một khi quyền lợi hợp pháp của người dân được tôn trọng và đảm bảo thì tự khắc sẽ tạo ra niềm tin dân tộc và sức mạnh của đại đoàn kết dân tộc, sự đồng thuận của nhân dân. Nếu làm tốt vai trò này thì tự khắc vai trò kia cũng sẽ được nâng lên và hiệu quả.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm mạnh đạt được đó, ở đâu đó chúng ta vẫn thấy những “khoảng trống” mà MTTQVN chưa phát huy được hết toàn bộ vai trò của mình. Vẫn có những người dân mắc kẹt trong đại dịch phải đi bộ hoặc đạp xe hàng trăm km để trở về nhà vì mất việc làm và không còn tiền. Vẫn còn tình trạng người dân phải test covid với một mức giá “trên trời”, vẫn còn đâu đó những em học sinh học online nhưng không có một chiếc điện thoại hay máy tính và internet để theo học. Vẫn còn đâu đó những gia đình nhận được trợ 2-3 lần nhưng cũng có những gia đình đợi mãi chưa nhận được một lần trợ cấp. Đây có lẽ là những điểm mà MTTQVN cần nhìn nhận và khắc phục để lắng nghe và đi sâu hơn nữa vào đời sống nhân dân để hiểu và cũng để tập hợp được sức mạnh dân tộc. Cần có những thay đổi mạnh mẽ trong cơ cấu tổ chức, hoạt động để MTTQVN hoàn thành được trọng trách và vai trò của mình như kỳ vọng trong bản HP 2013.
Có rất nhiều người cho rằng Covid-19 làm đảo lộn mọi thứ nhưng suy cho cùng Covid cũng là “liều thuốc” để sắp xếp lại và cân bằng lại mọi thứ. Covid-19 là một thách thức lớn nhưng cũng là một cơ hội lớn để Hệ thống chính trị Việt Nam nói chung và MTTQVN nói riêng có cơ hội để khẳng định và hoàn thiện mình. Trong lúc khó khăn ta sẽ nhìn thấy những điều phi thường mà bình thường chưa thấy. Đại địch Covid-19 vừa qua cũng là một cách để chúng ta nhìn nhận ra những thiếu sót trong toàn bộ hệ thống và cũng là cơ hội khẳng định được vai trò của mỗi cơ quan, mỗi cá nhân để từ đó đối diện và hoàn thiện hơn. Cùng đồng lòng để xây dựng một nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa, một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng đúng nghĩa của nó.
